(Trung tâm Nghiên cứu Tiềm năng của Con người/ CIHC)
Trong dòng chảy hiện đại với nhiều biến động về giá trị sống và niềm tin xã hội, việc nhìn nhận tín ngưỡng dân gian dưới góc độ khoa học tâm thức đang mở ra những tiếp cận mới đối với đời sống tinh thần của người Việt Nam đương đại.
Sáng 9.5.2026, tại chùa Liên Trì (xã Kiều Phú, Hà Nội), Hội thảo khoa học “Tín ngưỡng thờ Trời Đất và Tổ tiên của người Việt Nam: Truyền thống và đương đại” đã được tổ chức do Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam (Hội Di sản Việt nam) phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu tiềm năng của Con người – CIHC (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt nam) tổ chức, với sự hỗ trợ của chùa Liên Trì (Hà Nội).
Hội thảo quy tụ nhiều nhà khoa học trong các lĩnh vực văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, tâm linh, và đông đảo những người quan tâm đến bảo tồn tín ngưỡng truyền thống của người Việt cùng các phóng viên báo chí trung ương và Hà Nội.
Hội thảo đã tập trung làm rõ các giá trị văn hóa truyền thống cũng như nền tảng tâm thức của tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên của người Việt Nam, phân tích những thay đổi biến chuyển của tín ngưỡng trong xã hội hiện đại cũng như đề xuất các biện pháp bảo tồn, phát huy vai trò của tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên trong thời đại hội nhập. Tham luận của bà Nguyễn thị Yên, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam đã đề cập tới sự thống nhất trong đa dạng của tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên của các tộc người cư trú tại Việt nam. Sự thống nhất nằm ở tâm thức cội nguồn chung, trong khi sự đa dạng biểu hiện qua các thực hành nghi lễ phong phú và các biểu tượng đặc trưng như cây nêu, cột tế hay bàn thờ Thiên. Nghiên cứu làm rõ sức sống dòng chảy tâm linh khi tích hợp các vị anh hùng dân tộc và tinh thần bảo vệ môi trường vào đời sống đương đại. Qua đó khẳng định tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên là điểm tựa tinh thần quan trọng giúp bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Tại hội thảo, bà Võ Hòa Bình, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tiềm năng của Con người, chuyên gia văn hóa và nhà nghiên cứu về tâm thức, đã trình bày tham luận với chủ đề: “Bàn về tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên của người Việt Nam trong không – thời gian tâm thức chung của vũ trụ”.
Từ góc nhìn khoa học tâm thức, bà Võ Hòa Bình cho rằng tín ngưỡng thờ Trời Đất và Tổ tiên của người Việt không chỉ là một hình thức thực hành văn hóa truyền thống mà còn phản ánh mối liên thông sâu sắc giữa tâm thức cá nhân, tâm thức cộng đồng dòng tộc và tâm thức vũ trụ. Trong lịch sử tồn tại, con người luôn thuộc về một trường kết nối rộng lớn trong ý thức chung của toàn vũ trụ.
Báo cáo tham luận của Trung tâm CIHC cũng nhấn mạnh rằng tín ngưỡng thờ Tổ tiên chính là phương thức duy trì sự gắn kết huyết thống, lịch sử giữa các thế hệ dựa trên sự kết nối xuyên thế hệ trong đời sống tinh thần người Việt. Trong xã hội hiện đại, khi các mối liên kết gia đình – dòng tộc có nguy cơ bị đứt gãy, việc gìn giữ các giá trị văn hóa tâm linh truyền thống có vai trò rất lớn trong việc nuôi dưỡng căn tính văn hóa và sự cân bằng nội tâm của con người.
Đặc biệt, phần kết luận của tham luận đã mở ra một hướng tiếp cận liên ngành giữa văn hóa học, tâm lý học, triết học và khoa học về ý thức. Theo đó, tín ngưỡng thờ Trời Đất và Tổ tiên được hình thành từ bản chất liên thông tự nhiên giữa tâm thức cá nhân – tâm thức cộng đồng – tâm thức vũ trụ, chứ không đơn thuần xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử hay các yếu tố xã hội nhất thời. Chính vì thế tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên được xem là nền tảng tinh thần góp phần định hướng hành vi con người trong cộng đồng theo các giá trị hài hòa với Đạo lý của tự nhiên.
Các tham luận tại hội thảo đã nêu cũng cho thấy tín ngưỡng không phải là “di tích của quá khứ” mà là một thực thể sống, luôn vận động cùng đời sống xã hội. Từ góc nhìn liên ngành giữa văn hóa học, xã hội học và khoa học về ý thức, hội thảo góp phần mở ra nhiều hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu về niềm tin, đời sống tinh thần và bản sắc văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và khẳng định tín ngưỡng thờ Trời Đất, Tổ tiên là di sản tâm linh quý báu của các tộc người sống trên đất Việt Nam.
